wtorek, 18 lipca 2017

Jak pani wie, muzyka roznosi choroby nieuleczalne

Droga pani Schubert, w młodości często chorowałem na operę. Operę tragiczną, która dosypuje do życia trucizny, przebija sztyletem strach, ginie w pojedynku, popełnia samobójstwo. Podziwiałem śpiewaków, którzy ratowali honor sopranu. Kiedy z arii wydobywał się ogień, wzywali na pomoc fabułę i inne cudaczne desenie sztuki. Jak pani wie, muzyka roznosi choroby nieuleczalne: nokturny, serenady, symfonie, urojenia smyczkowe. Jako pacjent sal koncertowych biegle nimi władam.

Ewa Lipska: Pęknięte oko czasu (Droga pani Schubert...). Wydanie dwujęzyczne: polsko-francuskie. Przekład Elżbiety Jogałły. Wydawnictwo Austeria, Kraków-Budapeszt 2017, s. 76

sobota, 15 lipca 2017

Julia Hartwig - Gdzie są melodie...

Julia Hartwig

Gdzie są melodie po prostu melodie
Kiedyś czerpano je jak wodę ze strumieni
budzono nimi i przy nich zasypiano
Gdzie są te melodie
Ach głowo jakże jesteś pyszna
kiedy wszystko chcesz wyprowadzać z siebie
Gorgono słyszę syk twoich wężów
próbujących powrócić do swoich ziemskich gniazd

Julia Hartwig (14 sierpnia 1921 - 14 lipca 2017)


czwartek, 9 lutego 2017

Lubiłem śpiewać tę pieśń, bo sama myśl o czymś gorszym niż śmierć ogromnie działała na moją wyobraźnię.

— A więc, Leo, co zaśpiewasz? — spytała Marian. Mówiła swoim naturalnym głosem, jakby nikogo więcej nie było na sali i wcale nie było ważne, czy ktoś jest.
Przewidując powrót na miejsce, katastrofalny brak oklasków i przeszywające mnie do głębi poczucie klęski, powiedziałem bezradnym głosem:
— Ale nie mam nut.
Uśmiechnęła się promiennie, co jeszcze do tej pory pamiętam, i powiedziała:
— Może będę potrafiła akompaniować bez nut. Co to jest?
— Młody minstrel.
— Moja ulubiona pieśń — rzekła. — W jakiej tonacji?
— W tonacji A — powiedziałem dumny z tak wysokiej tonacji, a jednocześnie obudziła się we mnie obawa, czy zdoła zagrać w takiej tonacji.
Nic na to nie powiedziała, tylko zdjęła pierścionek z palca i położyła go z głębokim zastanowieniem na fortepianie. Następnie usiadła pośród szelestu jedwabnej spódnicy, który zdawał się unosić w górę niczym perfumy, i zagrała wstępne takty.
Chyba tym razem nie miałem powodu, aby odczuwać wdzięczność za to drugie wybawienie, truchlałem bowiem jak nigdy, żeby się nie ośmieszyć publicznie. Za pierwsze — miałem powody: dużo trudu sobie zadała, abym wypadł jak należy. Za drugie — nie jej samej należałoby się moje podziękowanie, ale jej talentowi. A jednak, wydaje mi się, ceniłem tę drugą interwencję bardziej, bo to nie jej dobroć mnie uratowała, tylko jedna z jej łask. Nie wiem, czy toczyłbym walkę o dobroć, ale o łaskę tak, co zresztą czyniłem. Kiedy mój głos wznosił się coraz wyżej, nie miałem wątpliwości, kto się wznosi i dlaczego. To ja się wznosiłem... dla niej. Ona była krainą mej pieśni. Chyba żaden żołnierz nie poświęcał swojego życia z takim oddaniem jak ja — wyczekiwałem śmierci, za nic w świecie nie chciałbym, aby mnie ominęła. Jeśli chodzi o moją harfę, to nie mogłem się doczekać chwili, kiedy będę mógł zerwać struny. Nie powinna nigdy rozbrzmiewać w niewoli i, szczerze mówiąc, wcale tak nie było.
Znałem tę pieśń tak dobrze, że wcale nie musiałem myśleć o śpiewaniu. Moje myśli miały pełną swobodę, mogły wędrować tam gdzie im się żywnie podobało, mogłem — nie tak jak inni śpiewacy, którzy musieli patrzeć w nuty — odwrócić się twarzą do słuchaczy, a jednocześnie widzieć palce Marian na klawiaturze, błysk jej białych ramion i bielszej jeszcze szyi i wyobrażać sobie, że chętnie złożyłbym jej w ofierze nie tylko jedną moją śmierć, lecz całą ich serię. Każda oczywiście, była bezbolesna — korona bez krzyża.
Sądząc po milczeniu na sali odnosiłem wrażenie, że idzie mi dobrze, ale nie byłem przygotowany na taką burzę oklasków, które w zamkniętym pomieszczeniu robiły o wiele silniejsze wrażenie. Wirowało mi od nich w głowie silniej niż od apluazu, jaki powitał piłkę, którą udało mi się złapać. Nie wiedziałem jednak — dopiero później się o tym przekonałem — że co prawda nie uznano mnie za głupca z tego powodu, że wszedłem na podium bez nut, ale uznano mnie za ryzykanta. Zapomniawszy się skłonić, stałem sztywno, gdy tymczasem rozległ się tupot nóg i wołanie o więcej. Marian nie stanęła obok mnie, siedziała nadal przy fortepianie z lekko pochyloną głową. Znowu czując się zagubiony. podszedłem do niej i co prawda z trudem, ale udało mi się przyciągnąć jej uwagę. Powiedziałem całkiem niepotrzebnie:
— Chcą, żebym znowu coś zaśpiewał.
— Co możesz zaśpiewać? — spytała nie podnosząc oczu.
— Mogę zaśpiewać pieśń Aniołowie wiecznie radośni i piękni, tylko że to pieśń religijna.
Na jej poważnej twarzy pojawił się uśmiech, po chwili jednak powiedziała krótko i w tak charakterystyczny dla niej sposób:
— Chyba nie będę ci mogła służyć pomocą. Nie znam do tego akompaniamentu.
Ziemia mi się rozstąpiła pod nogami, ogromnie bowiem chciałem powtórzyć swój triumf, a byłem tak zemocjonowany, że całkiem zabrakło mi sił dla stawiania czoła przeciwnościom. Starałem się jednak tak zachować, jakby mnie to w ogóle nie obeszło, gdy nagle z sali dobiegł głos o mocnym miejscowym akcencie:
— Chyba mam te nuty przy sobie — i już po chwili mówiący znalazł się na podium z zeszytem w podartej papierowej okładce, który zatytułowany był, do dziś pamiętam: Popularne pieśni.
— Opuścimy pierwszą zwrotkę? — spytała Marian, ale prosiłem, by mi pozwoliła zaśpiewać.

     Zaiste już śmierć wolę!
     Prowadźcie straże,
     Na łoże tortur mnie prowadźcie czy w płomienie,
     Wielką mi uczynicie łaskę.

Tak brzmiał motyw, zakończony jak zwykle u Händla pom... pom... Z dumą to zaśpiewałem, przez cały czas była to tonacja molowa, a interwały ogromnie zaskakujące. Sam byłem wystarczająco muzykalny, aby wiedzieć, że bez tego urocza melodia, która potem następowała, nie byłaby tak efektowna. Lubiłem śpiewać tę pieśń, bo sama myśl o czymś gorszym niż śmierć ogromnie działała na moją wyobraźnię.
Młody minstrel wybrał się po śmierć, lecz bohaterce tej pieśni groziło coś gorszego niż śmierć. Co to było, nie miałem pojęcia, ale przy mojej pasji doszukiwania się niezwykłości, rozmyślałem o tym w uniesieniu. Poza tym to pieśń kobieca i czułem, że doświadczam tych ciężkich przeżyć nie tylko dla Marian, ale razem z nią... Razem stawaliśmy wobec losu gorszego niż śmierć, razem wznosiliśmy się ku naszej apoteozie:

     Wiedźcie mnie, jaśni anieli,
     W szatach nieskalanej bieli.
     Unieście mnie w swe dziedziny,
     Strzeżcie jak słabej dzieciny,
     Strzeżcie jak słabej dzieciny.

Cała moja istota przepojona była wizją aniołów, szat, dziewictwa i bieli, przeciągającą się w nieskończoność, i poczuciem wznoszenia się ku niebiosom, które to poczucie z przemożną siłą potęgowała muzyka i jej coraz wyższe tony. Ale głos mój nie wyrażał tych uczuć, miałem bowiem do śpiewu wcale nie mniej poważny stosunek niż do krykieta — z żadnymi uczuciami nie należy się zdradzać.
Marian pozostała chwilę przy fortepianie, abym sam przyjmował oklaski. Ponieważ jednak nie milkły, lecz się nasilały, nagle wstała i ująwszy mnie za rękę skłoniła się słuchaczom, następnie puściła moją dłoń, odwróciła się i nisko skłoniła.
Wróciłem na miejsce...

L.P. Hartley - Posłaniec. PIW, seria KIK, Warszawa 1978, tłumaczenie: Ryszarda Grzybowska

czwartek, 2 lutego 2017

Kalina, wielka diwa polskiej piosenki

KALINA®



Bąbelki, brązowy kolor, biała czcionka na czerwonym tle – to Coca-Cola. Przymknięte powieki, pełne usta, zmysłowy szept – to Kalina, wielka diwa polskiej piosenki. Co je łączy? Obie są znakami towarowymi.
Oto opowieść o kobiecie, która nie chciała być postrzegana jako człowiek, a jako zjawisko nieskrępowane regułami rządzącymi światem – choć los nawet na chwilę nie pozwalał jej zapomnieć, że wciąż jest jednak śmiertelna.
O konstruktorce własnego mitu, która zżymała się na jego użycie. O wielkiej falsyfikatorce, która najbardziej bała się zamknięcia w jednej formie. O micie, lepionym z ról, prasy, anegdot, wspomnień kochanków i męża – Pigmaliona. O kobiecie – matrioszce, choć, jak mówiła, matrioszki ją przerażają. Wreszcie – o znaku towarowym, używanym i reprodukowanym w kolejnych opowieściach.
Znaku, który chciał być słuchany i pragnął zrozumienia.
Czy dostanie je od nas?

Koncepcja, wybór piosenek, wykonanie: ANNA MIERZWA
Reżyseria: AGATA BIZIUK
Tekst, dramaturgia: MAGDALENA ZANIEWSKA
Aranżacje muzyczne: KRZYSZTOF “WIKI” NOWIKOW
Scenografia i kostiumy: JUSTYNA PRZYBYLSKA
Ruch sceniczny: KAMIL GUZY
Video: KRZYSZTOF BLOK
Inspicjent: AGNIESZKA RYDELLEK

Zespół muzyczny:
KRZYSZTOF “WIKI” NOWIKOW (gitara)
MIESZKO ŁOWŻYŁ (perkusja)
STANISŁAW PAWLAK (instrumenty klawiszowe)
PIOTR „MAX” WIŚNIEWSKI (gitara basowa)
Spektakl realizowany przez Annę Mierzwę w ramach programu stypendialnego Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego „Młoda Polska”.
Spektakl bierze udział w 23. edycji Ogólnopolskiego Konkursu na Wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej.

Materiał o spektaklu pochodzi ze strony Teatru Nowego w Poznaniu

piątek, 27 stycznia 2017

Głos jej przypominał głos dziecka, głos ptaka, naturalny, czysty, łagodny.

– Nazywam je krainą ain – błysnęła oczami w jego kierunku nieufnie i wyzywająco.
– Czy to jest w ich języku?
– Nie – zaprzeczyła niechętnie. – To z piosenki.
– Z jakiej piosenki?
– Był kiedyś w naszym szkolnym zespole taki jeden, który to śpiewał, i przyczepiło się do mnie. Nawet połowy nie mogłam zrozumieć. To jest chyba po szkocku. Nie wiem nawet, co oznacza „ain”. – W zażenowaniu mówiła tak, jakby była zła.
– Zaśpiewaj – poprosił Hugh bardzo cicho.
– Połowy słów nie znam – odparła i wtem nie patrząc w jego stronę zaśpiewała:

          Kiedy w pączku kuli się kwiat
          i drzewo się liśćmi okrywa,
          wiedzie mnie w dom skowronka śpiew,
          do ain krainy mnie wzywa.

Głos jej przypominał głos dziecka, głos ptaka, naturalny, czysty, łagodny. Ten głos i ta tęskna melodia sprawiły, że włos jeżył mu się na głowie, oczy zaszły mgłą i drżenie lęku czy rozkoszy przeszło przez ciało. Dziewczyna podniosła wzrok, wpatrując się w niego pociemniałymi oczami. Uzmysłowił sobie, że wyciągnął rękę w jej stronę, żeby uciszyć śpiew, chociaż nie chciał, żeby przestała, nigdy nie słyszał równie słodkiej melodii.
– Nie powinno się... nie powinno się tutaj śpiewać – powiedziała szeptem. Popatrzyła wokół, a potem znów na niego. – Nigdy dawniej nie śpiewałam. Do głowy mi nie przyszło. Dawniej tańczyłam. Ale nie śpiewałam nigdy...

Ursula le Guin - Miejsce początku. Wydawnictwo Iskry 1987, s. 105; tłumaczenie Macieja Buszewicza

wtorek, 24 stycznia 2017

Wraz z Phillym ryczymy nasze ulubione piosenki...

  Chowam się. Zachowuję się jak zbieg, którego wspólnikami są Philly i J.P. Co wieczór chodzimy do starej kawiarni o nazwie Peppermill na Stripie. Pijemy hektolitry kawy, zajadamy się ciastem i gadamy, gadamy bez końca - oraz śpiewamy. J.P. niedawno właśnie zrobił istotny krok w życiu i z pastora przeistoczył się w muzyka - kompozytora. Przeprowadził się do Orange County i poświęcił się muzyce. Wraz z Phillym ryczymy nasze ulubione piosenki, aż pozostali klienci kawiarni odwracają się i patrzą na nas.
   J.P. jest również pozbawionym złudzeń satyrykiem, wielbicielem Jerry'ego Lewisa i często robi jakiś slapstickowy numer, aż Philly i ja nie możemy złapać tchu ze śmiechu. Wtedy staramy się przebić J.P. Tańczymy wokół kelnerek, pełzamy po podłodze i w końcu śmiejemy się we trójkę tak mocno, że może to skończyć się zapaścią. Śmieję się częściej, niż kiedy byłem chłopcem i chociaż jest to dość histeryczny śmiech, to i tak ma właściwości terapeutyczne. Śmiech przez kilka godzin późnym wieczorem sprawia, że czuję się jak dawny Andre, choć zupełnie nie znam tej osoby.

Andre Agassi - Open. Autobiografia tenisisty. Wydawnictwo Bukowy Las, Wrocław 2012, s. 158; przełożył Jarosław Rybski

środa, 18 stycznia 2017

Na koniec przychodzi mi do głowy, że prawdziwym ruchem świata może być śpiew.

Dziennik ruchu świata nr 4

   Chór, jakie to piękne

   Wczoraj po południu był występ szkolnego chóru. W mojej szkole mieszczącej się w szykownej dzielnicy działa chór. Nikt nie uważa tego za obciach, wszyscy biją się, żeby do niego należeć. To stowarzyszenie najwyższej klasy. Pan Trianon, nauczyciel muzyki, starannie dobiera chórzystów. Powodem sukcesu jest on sam. Młody i piękny, uczy śpiewać zarówno stare standardy jazzowe, jak i ostatnie hity. Wszyscy się stroją jak stróż w Boże Ciało i chór występuje przed uczniami szkoły. Zaprasza się tylko rodziców chórzystów, inaczej byłoby zbyt tłoczno. I tak sala gimnastyczna jest pełna i panuje w niej fantastyczna atmosfera.
[...]
Pan Trianon wdrapał się na taboret, plecami do publiczności, podniósł rodzaj pałeczki z migocącym czerwonym światełkiem na końcu, zapadła cisza i zaczął się koncert.
   Za każdym razem zdarza się cud. Wszyscy ci ludzi, wszystkie te zmartwienia, wszystkie nienawiści i pragnienia, cale to zamieszanie, cały ten rok szkolny z jego wulgarnością, wydarzeniami mniej i bardziej znaczącymi, nauczycielami, różnorodnymi uczniami, całe to życie, w którym tak się męczymy, a na które składają się łzy, śmiech, walka, zerwania, zawiedzione nadzieje i niespodziewane szanse - wszystko to nagle znika, kiedy chórzyści zaczynają śpiewać. Bieg życia tonie w śpiewie, pojawia się nagle poczucie braterstwa, głębokiej solidarności, nawet miłości, i ta doskonała łączność duchowa rozpuszcza brzydotę codzienności. Nawet twarze śpiewaków są zmienione. Już nie widzę Achille'a Grand-Ferneta (który ma bardzo piękny tenor) ani Deborah Lemeur czy Ségolène Rachet ani Charles'a Saint-Sauveura. Widzę ludzkie istoty, które oddają się śpiewowi.
   Za każdym razem jest tak samo, mam ochotę płakać, coś mnie ściska za gardło, staram się z całych sił zapanować nad sobą, ale czasami ledwo powstrzymuję łkanie. A kiedy słyszę kanon, patrzę w ziemię, bo emocje są zbyt wielkie. To zbyt piękne, zbyt samotne, zbyt cudownie zespalające. Nie jestem już sobą stanowię część szlachetnej całości, do której należą także inni, i w tym momencie zawsze się zastanawiam, dlaczego to nie reguła codzienności, a tylko wyjątkowa chwila śpiewu.
   Kiedy chór milknie, wszyscy z rozświetlonymi twarzami oklaskują promiennych chórzystów. To takie piękne.
   Na koniec przychodzi mi do głowy, że prawdziwym ruchem świata może być śpiew.


Muriel Barbery - Elegancja jeża. Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, Warszawa 2008, s. 219-221; tłumaczenie Ireny Stąpor

wtorek, 17 stycznia 2017

najpiękniejsze dzieło operowe świata

   Nagle zdaję sobie sprawę, że słychać muzykę.
   Dźwięk nie jest bardzo głośny, a wydobywa się z niewidzialnych głośników, które rozpraszają go po całej kuchni.

   Thy hand, lovest soul, darmness shades me,
   Only thy bossom let me rest.
   When I am laid in earth
   May my wrongs create
   No trouble in thy breast.
   Remember me, remember me,
   But ah! Forget my fate.

   To śmierć Dydony w Dydonie i Eneaszu Purcella. Jeśli chcecie znać moje zdanie - najpiękniejsze dzieło operowe świata. Nie tylko urodziwe, ale także wzniosłe, a to dzięki niewiarygodnej bliskości dźwięków, jakby trzymała je razem jakaś niewidzialna siła i jakby - chociaż każdy inny - stapiały się w jeden, na granicy możliwości głosu ludzkiego, niemal zahaczając o zwierzęcy jęk; ale krzyki zwierząt nigdy nie osiągną takiej urody, urody zrodzonej z obalenia artykulacji fonetycznej i z poniechania precyzji, z którą język zwykle rozróżnia dźwięki.
   Zakłócić tempo kroków, stopić dźwięki.
   Sztuka to życie, ale w innym rytmie.


Muriel Barbery - Elegancja jeża. Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, Warszawa 2008, s. 333-334; tłumaczenie Ireny Stąpor